TR

Yapay zekâ asistanları ve MCPSade anlatım

Model Context Protocol (MCP) nedir? Sade bir anlatım

Dave karda düşünceli bir pozda duruyor; solda bir fener, bir buz küpü ve bir cam küreden çıkan ışık iplikleri tek bir küçük, parlayan bağlantı noktasında buluşuyor, oradan da tek bir iplik devam ediyor.

Model Context Protocol (MCP), Claude ya da ChatGPT gibi yapay zekâ uygulamalarının dosyalara, veritabanlarına ve başka hizmetlere ortak bir dille bağlanmasını sağlayan açık bir standarttır. Anthropic onu 25 Kasım 2024'te duyurdu; Aralık 2025'ten bu yana Linux Foundation çatısındaki Agentic AI Foundation'da gelişiyor. Kendi belgeleri MCP'yi yapay zekâ uygulamaları için bir USB-C girişine benzetir: bağlayıcı bir kez yazılır, onu destekleyen her uygulamada çalışır.

MCP hangi sorunu çözer?

Her yapay zekâ uygulamasının her veri kaynağı için ayrı bir entegrasyon yazma zorunluluğunu ortadan kaldırır. Kaynak bir kez MCP sunucusu olarak yazılır, MCP'yi destekleyen tüm uygulamalar onu kullanabilir.

Bir dil modeli, kendi başına yalnız eğitildiği bilgiyi ve sohbete yazdıklarını bilir. Takvimine, şirketinin belgelerine ya da sağlık verine bakabilmesi için bir köprü gerekir. MCP'den önce bu köprüler tek tek kuruluyordu: bir asistan için yazılan entegrasyon diğerinde çalışmıyordu. On asistan ve on veri kaynağı, yüz ayrı bağlantı demekti. Ortak bir protokolle her taraf işini bir kez yapar: veri kaynağı bir sunucu, asistan bir istemci yazar.

MCP nasıl çalışır?

Üç rol vardır: kullandığın yapay zekâ uygulaması (host), onun her bağlantı için açtığı istemci (client) ve veriyi ya da aracı sunan program (server). Aralarındaki mesajlar JSON-RPC 2.0 biçimindedir.

Örneğin bir masaüstü asistanına iki MCP sunucusu eklediğini düşün: biri bilgisayarındaki dosyalar, diğeri bir takvim hizmeti için. Asistan her sunucuyla ayrı bir bağlantı kurar ve önce ona “neler sunuyorsun?” diye sorar. Sunucu, yapabildiklerini adları, açıklamaları ve beklediği girdilerle listeler. Sen bir soru sorduğunda model bu listeden uygun olanı seçer, uygulama isteği ilgili sunucuya iletir, gelen yanıt sohbete eklenir ve model cevabını buna göre yazar.

Protokol tarihli sürümlerle güncellenir; spesifikasyonun hangi sürümünün güncel olduğu resmî sitede yazar.

Bir MCP sunucusu neler sunabilir?

Üç temel şey: araçlar (tools), kaynaklar (resources) ve istem şablonları (prompts).

  • Araçlar, modelin çağırabileceği işlevlerdir: bir veritabanında sorgu çalıştırmak, bir hava durumu servisinden bilgi almak, bir dosyayı okumak gibi.
  • Kaynaklar, bağlam olarak okunabilen verilerdir: bir dosyanın içeriği, bir kaydın ayrıntısı.
  • İstem şablonları, belli bir iş için hazırlanmış, tekrar kullanılabilen soru kalıplarıdır.

Bir sunucu bunların hepsini sunmak zorunda değildir. Yalnız okuma araçları sunan bir sunucu, modelin hiçbir şeyi değiştirememesini de sağlar.

Yerel ve uzak sunucu arasındaki fark ne?

Yerel sunucu senin bilgisayarında çalışır ve uygulamayla doğrudan konuşur; uzak sunucu internette bir adreste durur ve HTTP üzerinden erişilir.

MCP iki taşıma yolu tanımlar. Standart giriş ve çıkış (stdio), aynı makinedeki programların birbiriyle konuşması içindir. Streamable HTTP ise uzaktaki bir sunucuya bağlanmak içindir ve bir hizmetin pek çok kullanıcıya aynı anda açılmasını sağlar. Telefonundaki bir uygulamanın verisine asistanın erişmesi gibi durumlarda kullanılan, uzak sunucudur: asistan telefonuna doğrudan ulaşamaz, ama verinin güvenle durduğu bir sunucuya ulaşabilir.

Bağlantıya nasıl izin verirsin?

Uzak sunucularda MCP, erişim için OAuth kullanılmasını önerir. Pratikte bu, asistanında bir bağlayıcı eklediğinde hizmetin kendi sayfasına yönlendirilmen, orada giriş yapıp izni onaylaman demektir.

Bu yöntem, uygulamalarda “Google ile giriş yap” dediğinde gördüğün akışa benzer: şifren asistana verilmez, asistan yalnız senin onayladığın erişim için bir anahtar alır. Bu anahtarı hizmet tarafında iptal edebilir, bağlayıcıyı asistanından kaldırabilirsin. Bazı asistanlarda kendi bağlayıcını eklemek için ücretli bir plan gerekebilir; bu, asistandan asistana değişir.

Hangi uygulamalar MCP'yi destekliyor?

MCP'nin resmî belgeleri, Claude ve ChatGPT gibi asistanların yanı sıra Visual Studio Code ve Cursor gibi geliştirici araçlarını da destekleyen uygulamalar arasında sayıyor. Linux Foundation, Aralık 2025'teki duyurusunda protokolün Claude, Microsoft Copilot, Gemini ve ChatGPT gibi platformlara entegre olduğunu belirtti. Destek her üründe aynı derinlikte değildir; bir asistanın hangi özellikleri sunduğunu kendi belgelerinden kontrol etmek en doğrusudur.

MCP güvenli mi?

Protokol, güvenli bağlantı kurmak için araçlar sunar, ama güvenliği tek başına garanti etmez. Asıl belirleyici, bağladığın sunucunun ne yapabildiği ve kimin işlettiğidir.

  • Bağlayıcıyı yalnız güvendiğin, kim tarafından işletildiği belli olan hizmetlerden ekle.
  • Gerekenden geniş izin verme. Yalnız okuma yeterliyse yazma izni isteyen bir bağlayıcıya dikkat et.
  • Bir araçtan gelen içerik, modele yönelik gizli talimatlar taşıyabilir. Bu yüzden asistanının bir işlem yapmadan önce onay istemesi iyi bir işarettir.
  • Kullanmadığın bağlantıları kaldır.

Sağlık verisi açısından MCP ne anlama geliyor?

MCP sayesinde sağlık verini bir dosya olarak sohbete yüklemek zorunda kalmazsın; asistan, sorunu yanıtlamak için gereken kısmı gerektiğinde ister. Dave Connect tam olarak bunu yapar: Apple Sağlık ya da Health Connect verilerini, senin onayınla Dave'e yükler ve bağladığın asistanın MCP üzerinden bu veriyi yalnız okumasına izin verir. Asistanın istediği veri, o asistanı işleten şirkete gider ve o şirketin koşullarına göre işlenir; bağlantıyı istediğin an kaldırırsın. Bu konudaki ayrıntılar için sağlık verini bir asistana bağlamak üzerine yazımıza bakabilirsin.

Kaynaklar

Claude, ChatGPT, Gemini, Microsoft Copilot, Visual Studio Code ve Cursor, sahiplerinin markalarıdır. Dave bu şirketlerle bağlantılı değildir ve onlar tarafından onaylanmamıştır.